برنامه غذایی و تغذیه مناسب سالمندان

سالمند به چه شخصی گفته می‌شود؟ دوران سالمندی به سنین بالای 60 سال اطلاق می‌گردد، گرچه تغییرات سالمندی ممکن است از سال‌ها قبل آغاز شود. اما آن‌چه مهم نگرش ما به سالمندی است. سالمندی، یک بیماری نیست بلکه یک پدیده طبیعی می‌باشد که از لقاح شروع می‌شود و با مرگ پایان می‌یابد. از سالمندی نمی‌توان پیشگیری کرد اما حفظ سلامت در سنین سالمندی به عادات و شیوه زندگی افراد در طول زندگی بستگی کامل دارد. تغییرات سالمندی تحت تأثیر حوادث زندگی، بیماری‌های ژنتیک و عوامل اجتماعی، اقتصادی و روش زندگی قرار دارد، بنابراین سن فیزیولوژیک، منعکس‌کننده وضعیت سلامت است. فاکتورهای شیوه‌ زندگی که به نظر می‌رسد سن فیزیولوژیک را تحت تأثیر قرار می‌دهند عبارت است از: کفایت و نظم خواب، مصرف متعادل غذا و تغذیه صحیح، سیگار، ورزش و فعالیت بدنی و وزن بدن. بنابراین بهبود شیوه زندگی می‌تواند تضمین کننده سلامت افراد در سالمندی باشد.

عوامل موثر در ایجاد مشكلات تغذیه ای سالمندان

1- عوامل جسمانی : مانند كاهش كل انرژی مورد نیاز، بیماری های مزمن، بی اشتهایی، تغییر در حس چشایی، خرابی دندان ها، بی تحركی، ناتوانی جسمی، مشكلات گوارشی، تداخلات دارویی و یا تداخل غذا و داروها

2- مشكلات روحی و روانی : افسردگی، تنهایی، از دست دادن همسر

3- مشكلات اقتصادی : درآمد كم، كمبود امكانات برای تهیه و طبخ غذای مناسب ، زندگی در آسایشگاه

نیازهای تغذیه ای سالمندان

انرژی

با افزایش سن ، میزان نیاز به انرژی كاهش می یابد كه می تواند به دلیل كاهش فعالیت جسمی و كاهش توده عضلانی بدن باشد. در صورت دریافت انرژی بیش از حد نیاز مشكلات و عوارضی مانند چاقی، فشار خون، بیماری های قلبی – عروقی برای سالمند ایجاد می شود. میزان نیاز به انرژی برای هر سالمند متفاوت است و بر اساس وزن، قد، شرایط فیزیكی و سلامتی وی محاسبه می شود.

پروتئین

با افزایش سن، علاوه بر كاهش توده عضلانی، ذخیره پروتئینی بدن نیز كاهش می یابد و میزان نیاز به پروتـئین با افزایش سن نه تنها كاهش نمی یابد، بلكه ثابت مانده  یا افزایش می یابد، به ویژه در صورت ابتلا به بعضی بیماری ها و یا عفونت ها.  16- 14 در صد از انرژی دریافتی روزانه سالمندان باید از پروتـئین ها به ویژه پروتئـین های با كیفیت بالا تأمین شود. بعضی از سالمندان ممكن است به دلیل مشكلات مالی، پروتـئین كافی دریافت نكنند كه این مسئله باید مورد توجه قرار گیرد. البته میزان نیاز به پروتئـین ها نیز در اشخاص مختلف با توجه به شرایط بدنی آنها متفاوت است و گاهی در بعضی از سالمندان بیمار، ممكن است نیاز به كاهش پروتئـین دریافتی باشد.

مایعات

مصرف مایعات  در سالمندان باید به مقدار كافی باشد. علایم كمبود آب در بسیاری از سالمندان ممكن است به صورت خشكی لب ها، گود افتادن چشم ها، تب، یبوست، كاهش حجم ادرار، و تهوع باشد كه این مسئله در مورد سالمندانی كه در مناطق گرم زندگی می كنند بیشتر شایع است. استفاده از داروهای ادرارآور نیز از عوامل موثر در ایجاد كم آبی در سالمندان می باشد.

ویتامین ها و مواد معدنی

اغلب سالمندان علاقه زیادی به مصرف مكمل های ویتامیـنی دارند كه باید از مصرفِ بیش از حد نیاز این مكمل ها خود داری شود.در مورد ویتامین های محلول در آب، معمولاً كمبودی در سالمندان دیده نمی شود. مگر در سالمندان الكلی كه كمبودویتامینB1  می تواند وجود داشته باشد ، یا سالمندانی كه دچار سوء تغذیه هستند. همچنین  ممكن است بعضی از سالمندان به علت مشكلات دندان و یا مشكلات گوارشی از خوردن سبزیجات و میوه جات پرهیز كنند ، در حالی كه این منابع غذایی تامین كننده ویتامینC  هستند. مصرف زیاد آنتی بیوتیك ها می تواند باعث كمبود ویتامینkشود. كمبودویتامینD  ممكن است در سالمندان، به ویژه در كسانی كه از نور آفتاب دور هستند به وجود آید.

در مورد مواد معدنی باید گفت با رعایت یك برنامه غذایی صحیح می توان مواد معدنی مورد نیاز سالمندان را تا حد زیادی تأمین كرد. فقط باید به میزان كلسیم دریافتی كه معمولاً مقدار مصرف آن در سالمندان به میزان توصیه شده نمی رسد توجه شود. عوامل متعددی در كمبود كلسیم در سالمندان نقش دارند. از جمله میزان جذب روده ای كلسیم، كار كلیه ها، متابولیسم استخوان ها، تداخل غذا و دارو، كم تحركی و عدم مصرف كافی لبنیات به دلیل عدم تحمل لاكتوز. در صورتی كه شیر و لبنیات به مقدار كافی مصرف نشود ممكن است نیاز به مصرف مكمل كلسیم باشد كه البته تشخیص آن باید توسط پزشك و متخصص تغذیه صورت گیرد. مصرف سدیم هم باید در سالـمندانی كه مبتلا به فشار خون، مشكلات قلبی، كلیوی و دیابت هستند، محدود شود.

سه توصیه کلیدی

  • سبزی ها و میوه های زیاد در انواع و رنگ های متفاوت مصرف کنید.
  • حداقل نیمی از غلات مصرفی تان از غلات کامل یا سبوس دار باشد.
  • فقط مقدار کمی چربی های جامد، روغن و غذاهای حاوی قند زیاد مصرف کنید. میزان مصرف چربی اشباع شده (که عمدتا در غذاهای با منشاء حیوانی وجود دارند) و چربی های ترانس (که در غذاهایی مانند مارگارین های جامد، شیرینی ها و بیسکویت ها و کیک ها وجود دارند) را کاهش دهید.

چقدر باید غذا بخورم؟

مقدار غذایی که می خورید به میزان فعالیت شما بستگی دارد. اگر بیش از کالری ای که بدنتان مصرف می کند، غذا بخورید، دچار اضافه وزن می شوید.

کالری ، واحد میزان انرژی ای است که غذا تولید می کند. بدن از انرژی به دست آمده از غذا، برای انجام کارهای روزمره استفاده می کند.

فقط شمارش کالری ها برای انتخاب غذای سالم کافی نیست، مثلا مقدار کالری یک موز متوسط، نیم فنجان غلات پرک شده، ۵/۲ فنجان اسفناج پخته شده، یک قاشق غذاخوری کره بادام زمینی یا یک فنجان شیر با چربی یک درصد همگی تقریبا مشابه است، اما این غذاها با یکدیگر متفاوتند و برخی از آنها مقدار بیشتری مواد مغذی دارند.

شیر نسبت به موز کلسیم بیشتری به بدن می رساند و پروتئین کره بادام زمینی از غلات بیشتر است. از طرف دیگر یک موز، احساس پری بیشتری در شما نسبت به یک قاشق غذاخوری کره بادام زمینی ایجاد می کند. از مصرف غذاهای پرکالری که مواد مغذی چندانی ندارند مانند چیپس و شیرینی و نوشابه های گازدار پرهیز کنید. در صورتی که از هر یک از گروه های غذایی، کمترین مقدار توصیه شده را بخورید، روزانه ۱۶۰۰ کالری دریافت خواهید کرد و اگر بیشتر از مقدار توصیه شده مصرف کنید، بدن ۲۸۰۰ کالری دریافت می کند.

منابع:

پزشکان بدون مرز، تبیان، دکترسلام، پارس ناز،پارسی طب

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *