تغذیه و رژیم غذایی دیابت نوع 1(یک)

تغذیه درمانی در کنترل دیابت مهم ترین نقش را ایفا می کند. هدف از تغذیه درمانی در دیابت، حفظ مقدار قند خون در محدوده طبیعی، بهبود سطح چربی های خون،  کاهش فشار خون،  درمان و جلوگیری از عوارض دیابت همچون بیماری های قلبی عروقی،  رتینوپاتی(بیماری چشمی)، نفروپاتی(بیماری کلیوی) و نیز برآوردن نیازهای تغذیه ای فرد است.

دیابت نوع یک چیست؟

در دیابت نوع 1 ( یا دیابت جوانی یا دیابت وابسته به انسولین)، پانکراس هیچ انسولینی ترشح نمی کند، انسولین هورمونی است که بدن را قادر می سازد تا گلوکز موجود در غذا را به انرژی تبدیل کند. درنبود این هورمون ، گلوکز به جای تبدیل به انرژی به جریان خون باز می گردد و سبب ایجاد علایم و مشکلات بسیاری از جمله خستگی می شود.

در دیابت وابسته به انسولین یا نوع 1، غذا باید در زمان معین و مطابق با اثر انسولین تزریقی خورده شود. زمان اوج اثر انسولین، با زمان بالا رفتن قند خون بعد از غذا، باید هم زمان شود.

هرم غذایی دیابت

هرم غذایی دیابت چگونگی انتخاب بهترین نوع غذا را بتصویر کشیده است و این هرم دارای 6 طبقه بندی کد گذاری شده ی رنگی است که هر یک نشاندهنده ی گروه متفاوتی  از مواد غذایی می باشد. مواد غذایی نزدیک به قاعده ی هرم نزدیکترین غذاها به حالت طبیعی هستند مانند غلات کامل ، سبزیجات تازه، لوبیاها و میوه جات  تازه . شما باید سعی کنید کالری عمده ی روزانه ی خود را از مواد غذایی قاعده ی هرم بدست آورید. غذاهای انتهای هرم   بدست آورید. غذاهای انتهای هرم تامین کننده ی ویتامین ها ، مواد معدنی و فیبر هستند. باحرکت به سوی راس هرم به قسمت باریک آن می رسیم که شامل محصولات لبنی ،  گوشت و جایگزین تخم مرغ ، ماهی و توفو وسپس چربیها وشیرینی ها است.  غذاهای تهیه شده از شکر های تصفیه شده و چربیها حاوی کالری زیاد ولی  مقادیر بسیار کمی مواد مغذی هستند. این دسته از مواد غذایی حاوی مقادیر بیشتری  چربیهای اشباع و کلسترول هستند.

رژیم غذایی و تغذیه دیابتی‌ها

  • کالرى: هر ماده مغذى انرژى زایى که برای انرژى مصرف نشود، به صورت چربى ذخیره مىشود ، بنابراین باید سعى کرد بین کالرى دریافتى با سوخت آن در بدن توازن برقرار شود. براى افرادى که انسولین اگزوژن استفاده مى کنند، جلوگیرى از افزایش وزن یک هدف اساسى است .
  •  کربوهیدرات ها: دریافت کافى کربوهیدرات ها تا 50 درصد کالرى روزانه توصیه مى شود. حبوبات ، غلات، سبزیجات  و میوه ها  منابع خوبى براى ویتامین ها، املاح و فیبر هستند. مصرف کربوهیدرات هاى ساده را باید تا 5 درصد از کل کالرى روزانه کاهش داد. این مواد شامل قند، شکر، مربا، شیرینى ها و… هستند که قند آنها نسبت به کربوهیدرات هاى پیچیده(نان، غلات، ماکارونى ) سریع تر وارد خون مى شود، بنابراین افزایش سریع قند خون را به دنبال خواهد داشت.
  • بد نیست در اینجا اندکى راجع به قند های مصنوعی که فاقد کالری هستند و قند خون را افزایش نمى دهند، صحبت کنیم، چون این مواد حاوى هیچگونه کربوهیدراتى نیستند. اینها شامل شیرین کننده هاى مصنوعى مثل آسپارتام، ساخارین و آسه سولفام پتاسیم هستند. برخى قندهاى الکلی که به عنوان جانشین قند مصرف مى شوند، داراى کالرى بوده و پس از جذب وارد خون مى شوند. اینها شامل سوربیتول، مانیتول و گزیلیتول هستند، که معمولاً بسیار آرام تر از قند جذب شده و نسبت به گلوکز و ساکاروز کمتر باعث افزایش سطح قند خون مى شوند، البته این را باید بدانید که مصرف بیش از 20 تا 50 میلی گرم از این قندها باعث ناراحتى هاى گوارشى و در نهایت ایجاد اسهال می شوند. شیرین کننده هاى مصنوعى مثل ساخارین در زنان باردار و شیرده نباید مصرف شود و کودکان مبتلا به بیمارى فنیل کتونوری نباید از آسپارتام استفاده کنند.
  • پروتئین: پروتئین ها برای سنتز بافت های بدن استفاده مى شوند. این مواد به عنوان انرژى مصرف نمى شوند، مگر اینکه به مقدار کافى کربوهیدرات و چربى در اختیار بدن نباشد. خوردن پروتئین بخش مهمی از هر رژیم غذایى سالم است. ولى زیاده روى در یک چیز خوب مى تواند بد باشد. به خصوص افرادى که مشکلات کلیوى دارند، باید میزان پروتئین مصرفى شان را محدود کنند.
  • چربى: هر فردى در رژیم غذایى خود به میزان کمى چربى نیاز دارد تا اعمال حیاتی بدن که در ارتباط با چربى ها است، به طور مطلوب انجام شود. بنابراین باید مصرف چربی ها را محدود کرد و از انواع مفیدتر آنها که شامل روغن های مایع مثل روغن زیتون، آفتابگردان، ذرت، کانولا و گردو است، استفاده کرد.
  •  فیبر: فیبرهای غذایی محلول قادر به جذب و مهار عبور گلوکز از روده باریک است و در درمان و جلوگیرى از بیمارى هاى دستگاه گوارش و  سرطان روده بسیار نافع است. بنابراین توصیه مى شود افراد دیابتى حدود 35-20 گرم در روز از فیبرهاى غذایی استفاده کنند که شامل : غلات ، حبوبات کامل، میوه ها و سبزى هاست.
  • ویتامین ها و مواد معدنى: قبل از مصرف مکمل ویتامین ها، با متخصص تغذیه مشورت کنید. به نظر مى رسد که توزیع مناسبى براى دریافت ویتامین ها و مواد معدنى براى افراد دیابتی وجود ندارد. مصرف آنتى اکسیدان هایى مثل ویتامین C ، ویتامین E  و بتاکاروتن قابل توجه است. کسانى که دچار کمبود ویتامین و مواد معدنى هستند، در معرض خطر بیشترى نسبت به سایر افراد می باشند. تحقیقات نشان داده است که عنصر کروم در تنظیم قند خون در محدوده مطلوب بسیار کارآمد است. همچنین کمبود منیزیم با حساسیت نسبت به انسولین ارتباط دارد و با مکمل یارى از طریق خوراکى بهبود پیدا مى کند(به خصوص در دیابت غیر وابسته به انسولین).
  • نمک: بسیارى از افراد دیابتى به خصوص دیابت نوع دوم باید مراقب فشار خون خود باشند، بنابراین براى جلوگیرى از خطرات بی شمار مصرف نمک  و بالا رفتن فشار خون، مصرف محدود نمک به این بیماران توصیه مى شود.

توصیه

در برنامه ریزی غذایی دیابت نوع 1، رعایت نکات زیر از اهمیت زیادی برخوردار است:

  • مصرف وعده های غذایی در فواصل منظم و تقریباً ثابتی از شبانه روز:

این امر یکی از مهمترین اصول تغذیه در دیابت است. در این بین، مصرف سر وقت میان وعده ها (بین صبحانه و نهار، هنگام عصر و قبل از خواب) از اهمیت زیادی برخوردار است زیرا از پایین افتادن قند خون (هیپوگلیسمی) در بین وعده های اصلی غذا و مخصوصاً در طول شب که خطر هیپوگلیسمی بیشتر است، جلوگیری می کند. این میان وعده ها معمولاً از غذاهای حاوی کربوهیدران مثل نان (ترجیحاً همراه پنیر) یا انواع میوه ها تشکیل شده اند. مصرف نان همراه با پنیر، بهترین انتخاب برای میان وعده قبل از خواب است، زیرا به علت جذب کندتر در روده ها، قند خون را به مدت طولانی تری در طول شب بالا نگه می دارد.

  • ثابت بودن تقریبی ترکیب و مقدار غذا در تمام روز: این امر بیشتر در مورد کسانی صادق است که مقدار انسولین ثابتی را در طول شبانه روز تزریق می کنند.

نکته: روش های جدیدی از تزریق انسولین، مانند روش تزریقات متعدد و یا پمپ انسولین به شما آزادی عمل بیشتری در مورد انتخاب زمان مصرف و نیز ترکیب غذایتان میدهند.

  • درمان هیپوگلیسمی و جلوگیری از مصرف بیش از حد غذا هنگام بروز حملات
  • مصرف دقیق و حساب شده کربوهیدرات ها

ورزش کنید

دویدن و تمرینات قدرتی تأثیرات مختلفی بر قند خون شما و حتی برضربان قلب شما بر جا می گذارند بنابراین درک تأثیر ورزش بر فیزیولوژی بدن از اهمیت ویژه ای برخوردار است.

 ورزش های قلبی عروقی یا ورزش ایروبیک از گلوکز به عنوان سوخت اول خود استفاده می کنند بنابراین آهسته دویدن، ورزش elliptical، پیاده روی قدرتی ، یوگای قدرتی و حتی باغبانی یا هر فعالیتی که ضربان قلب شما را برای یک مدت طولانی افزایش دهد، موجب کاهش مقدار قند خون شما خواهد شد.

منابع:

تبیان،diabetestma.org ، diabeti.ir، دکتر سلام، novindiet.com

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *