درمان اختلال در بلع یا دیسفاژی(بلع دردناک) با تغذیه

اختلالات بلع (دیسفاژی) به این معنا است که حرکت غذا یا نوشیدنی از دهان به معده زمان بیشتری طول می‌کشد و دشوارتر است. دیسفاژی همچنین با درد هنگام قورت دادن غذا مرتبط است. در بعضی از موارد، بلع امکان پذیر نیست.

درمان اختلال در بلع غذا یا دیسفاژی

اختلالات موقتی بلع که وقتی سریع غذا می‌خورید یا وقتی غذای خود را به خوبی نمی‌جوید، به وجود می‌آیند، معمولا جای نگرانی ندارند. اما اختلال بلع مستمر نشان دهنده یک بیماری وخیم هستند که باید درمان شود. دیسفاژی در هر سنی ممکن است به وجود بیاید، اما در بین سالخوردگان شایع‌تر است. اختلالات بلع یا بلع دردناک علت‌های مختلفی دارند و درمان آن به علت آن بستگی دارد.

علائم

  • احساس درد در هنگام قورت دادن غذا (ادینوفاژی)
  • ناتوانی در بلع
  • احساس گیر کردن غذا در گلو یا سینه یا پشت قفسه سینه
  • تراوش آب از دهان
  • خرخر کردن
  • بازگشت غذا به دهان
  • سوزش معده مکرر
  • بازگشت اسید معده یا غذا به گلو
  • کاهش وزن غیرمنتظره
  • سرفه کردن یا حالت تهوع در هنگام بلع
  • کوچک‌تر کردن لقمه های غذا یا مصرف نکردن بعضی از غذاهای مشخص به دلیل اختلالات بلع

علل بروز مشكلات بلع چیست؟

اشكالات بلع در تمام سنین می تواند بروز كند اما در افراد مسن احتمال بروز آن بیشتر است. عوامل مختلفی می توانند سبب ایجاد اشكال در بلع شوند كه عبارتند از:

  • عادت های بد غذا خوردن: سریع خوردن، خوردن لقمه های بزرگ، خوردن در حالت دراز كشیده، ننوشیدن آب كافی هنگام خوردن غذا. همه مواردی هستند كه می توانند سبب ایجاد اشكالات بلع شوند. اگر به دلیل درد دندان نتوانید غذا را خوب بجوید نیز دچار مشكلات بلعی می شوید.
  • مشكلات عصب یا عضله: افرادی كه سكته مغزی داشته اند یا بیماری پاركینسون، ام اس، تحلیل عضلانی یا میاستنی گراو دارند احتمال درد با اشكال در بلع مواجه شوند. این بیماری ها می توانند اعصاب و عضلات مری را دچار مشكل كرده و غذا آهسته در مری حركت كند یا در مری گیر كند.
  • مشكلات مری: شرایطی مانند بازگش اسید معده به مری (رفلاكس) می تواند باعث آسیب مری و ایجاد زخم شود. زخم و بافت آسیب دیده باز شدن مری را دچار مشكل كرده و در نتیجه منجر به اختلالات بلعی می شود.
  • سایر اختلالات: برخی سرطان ها، بزرگی تیروئید یا بزرگی قلب منجر به افزایش فشار مری شده و اختلالات بلعی ایجاد می شود.

درمان اختلال در بلع با تغذیه

در هنگام درمان بلع دردناک بهتر است یک رویکرد دومرحله‌ای اتخاذ شود: هم علائم بیمار تحت درمان قرار بگیرند و هم علت زمینه‌ای بیماری موردتوجه قرار گیرد. اگر علت بلع دردناک حاد، وجود سرطان تشخیص داده شود، در درمان به‌احتمال‌زیاد هم سرطان و هم بلع دردناک به‌طور هم‌زمان موردتوجه قرار می‌گیرند. برای درمان بلع دردناک ناشی از سرطان ممکن است فرد تحت شیمی‌درمانی و پرتودرمانی قرار بگیرد تا اندازه تومور کوچک‌تر شده و از گسترش ان به سایر اندام‌ها جلوگیری به عمل آید. اما درمان دقیق و تخصصی به‌شدت بیماری و محل قرارگیری تومور بستگی دارد. همچنین ممکن است برای برداشت تومور از عمل جراحی کمک گرفته شود.

توصیه‌های تغذیه‌ای و رژیم غذایی

  • در گروه چربی‌ها کره، مارگارین، خامه ترش، پنیر خامه‌ای، مایونز و سس سفید با دقت در غلظت آن‌ها پیشنهاد می‌شود.
  • در مورد میوه‌ها، آب میوه‌ها بدون دانه و یا ته‌مانده‌ی میوه مصرف شود.
  • گوشت‌های نرم و پوره شده و جوان مصرف شود. گوشت‌های پیر، سفت و رشته‌ای هستند و در بلع این افراد، ایجاد مشکل می‌کنند. ماهی و مرغ در تکه‌های ریز و نرم استفاده شود و تخم مرغ حتماً پخته و مخلوط با یک ماده‌ی نرم مانند ماست یا سُس داده شود تا از خشکی آن و ایجاد انسداد جلوگیری شود.
  • با انتخاب دقیق غذاها از نظر غلظت و نرمی (غذاهای پوره شده به جای مایعات غلیظ) از ورود غذا به مسیر تنفسی، پیشگیری نمایید. می‌توان با عسل، پودر شیرخشک، سیب زمینی پخته و رنده شده و یا پودر مغزها، غلظت غذاها را افزایش داد.
  • فراموش نکنید غذاهایی مانند ژله و ژلاتین در دمای بدن به حالت مایع درآمده و ممکن است ایجاد مشکل کند.
  • برنامه غذایی با گذشت زمان به سمت غذاهای نرم پیش رود.
  • از نوشیدنی‌های بسیار داغ، قهوه، چای غلیظ، آب‌میوه‌های ترش، غذاهای خشک مانند کراکرها، ماهی‌های استخوانی، مواد چسبنده مانند موز، کره بادام زمینی و غذاهای ادویه دار خودداری کنید.
  • در صورت عدم مصرف غلات کامل، میوه‌ها و سبزی‌ها، رژیم غذایی را از لحاظ کمبود فیبر و ویتامین‌ها از جمله ویتامین ث کنترل کنید.
  • به برخی مواد غذایی مانند ذرت بوداده، غلات سبوس دار، مغز (به مقدار زیاد)، پنیر محلی، میوه‌ی با پوست، کرفس، آناناس و سایر میوه‌هایی که فیبر سفت‌تری دارند و هم‌زمانی بعضی غذاها با هم مانند گوشت و غذاهای خشک مانند نان‌های ساندویچی، چیپس با هم و یا با موادی که باعث چسبندگی می‌شوند مانند کره بادام زمینی، موز، سیب زمینی پوره شده باید بسیار دقت شود چرا که به راحتی باعث برگشت غذا و ورود مواد به ریه (آسپیراسیون) می‌شوند.
  • برای افرادی که حس دهانی آن‌ها بسیار کم شده، از غذاهای سردتر استفاده کنید.
  • فراموش نکنید که هیچ داروی گیاهی را بدون مشورت با پزشک استفاده نکنید.
  • بدانیم که با رژیم غذایی یا مکمل اختلال بلع درمان نمی‌شود بلکه بدین وسیله از تحلیل بیشتر فرد جلوگیری می‌شود.

درمان‌های دیگر علت زمینه‌ای بلع دردناک می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

  • در صورت وجود ضایعه یا زخم ممکن است با عمل جراحی اصلاح شود.
  • اگر عفونت فوقانی دستگاه تنفسی عامل بیماری باشد، ممکن است برای فرد داروهای ضد احتقان و آنتی‌بیوتیک تجویز شود.
  • اگر عامل بیماری بازگشت اسید یا ریفلاکس باشد، ممکن است از داروهای غیر نسخه‌ای انتی‌اسید استفاده گردد. اگر بیماری شدیدتر باشد و یا داروهای غیر نسخه‌ای ضد اسید مؤثر نباشد، ممکن پزشک برای شما داروهای خاص تجویز نماید.
  •  همچنین شما باید از مصرف نعناع، الکل و نوشیدنی‌های کافئین دار اجتناب ورزید چراکه هریک از آن‌ها می‌تواند شرایط ریفلاکس را بدتر نماید. هنگامی‌که شما علت زمینه‌ای بیماری بلع دردناک را برطرف نمایید، درد  و علائم شما شروع بهبودی خواهند نمود.

توصیه

  •  قبل از شروع وعده غذایی خود حدود 30 دقیقه استراحت کنید.
  • برای صرف غذا روی صندلی بنشینید یا پشتی تخت را تا زاویه 90 درجه بالا بیاورید.
  • افزودن طعم‌دهنده‌ها به رژیم‌ غذایی سالمندان می‌تواند راهی برای بهبود عملکرد بلع آنها باشد.
  • به سرعت غذا خوردن و اندازه لقمه‌ها دقت کنید.
  • به‌طور متناوب از لقمه‌های جامد و مایع استفاده کنید.
  • لقمه را در محل مناسبی از دهان قرار دهید؛ مثلا سمت راست دهان در صورتی که ضعف عضلات سمت چپ مشهود است.
  • به غلظت مناسب غذا متناسب با وضعیت هر بیمار دقت کنید.
  • دقت کنید که برخی از افراد، مایعات غلیظ‌شده را ناخوشایند می‌دانند بنابراین مایعات کافی استفاده نمی‌کنند.
  • استفاده از داروهای خواب‌آور و بی‌حس‌کننده را به حداقل برسانید زیرا این داروها می‌توانند رفلکس بلع و رفلکس سرفه را کاهش دهند.
  • بهتر است از داروهایی که خشک‌کننده مخاط هستند، کمتر استفاده کنید زیرا خشکی دهان، بلع را دشوارتر می‌کند.
  • عوامل حواس‌پرت‌کن محیطی را هنگام تغذیه به حداقل برسانید.
  • ورودی‌های حس دما، مزه و لمس در سالخوردگی و انواع معلولیت‌ها تغییر می‌یابد و این تغییرات حسی ممکن است باعث آسپیراسیون شود.
  • در دوران سالمندی، بهبود بافت و طعم غذاها می‌تواند به بلع بهتر کمک کند.
  • بافت‌های ساده‌تر را انتخاب کنید که راحت‌تر بلعیده می‌شوند.
  • یادتان باشد که شیرینی متوسط و شوری و ترشی بیشتر فشار حرکات زبان را افزایش می‌دهد.
  • برای تغذیه از وضعیت چانه پایین استفاده کنید که احتمال وقوع ورود مواد غذایی به راه هوایی را تا 55 درصد کاهش می‌دهد .

منابع:

salamati.ir، دکتر مسعود صدرالدینی،‌بیتوته،myhealth.ir، دکترسلام

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *