درمان بیماری سلیاک با رژیم غذایی بدون گلوتن

سلیاك نوعی بیماری گوارشی مزمن است كه در افراد حساس به گلوتن بروز می‏كند. گلوتن پرتئینی است كه در غلاتی مثل گندم، جو، جوی سیاه و چاودار پیدا می‏شود و با تأثیر بر پرزهای روده باعث كاهش جذب غذا و در نتیجه بروز علامتهای مختلف می‏شود. تنها درمان بیماری سلیاك رژیم غذایی فاقد گلوتن برای تمام عمر می‏باشد.

مبتلایان به سلیاك لازم است بدانند كه با رعایت برنامه غذایی و حذف كامل غلات غیرمجاز ذكر شده به طور كامل بهبود می‏یابند ولیكن باید تا پایان عمر در پرهیز كامل از چنین غلاتی بوده و برنامه غذایی مناسب خویش را رعایت نمایند.

علایم سلیاک

  • علایم بیماری سلیاك می تواند به شكل مشكلات روده ای و یا در اثر سوء تغذیه تظاهر یابند. اسهال حجیم، بدبو و رنگ پریده-كاهش وزن-كندی رشد-كوتاهی قامت-خستگی مزمن-سوء جذب چربی (مدفوع حجیم و روغنی میگردد)-كم خونی فقر آهن-درد شكم-ورم شكم-نفخ-یبوست-زخم های دهانی-افسردگی-گرفتگی عضلانی-درد استخوان.
  • به علت آسیب به روده درجاتی از عدم تحمل لاكتوز بروز میكند.
  • تغییر در ساختار روده باریك جذب ریز مغذی ها، مواد معدنی و ویتامین های محلول در چربی را مختل میسازد.
  • عدم توانایی در جذب كربوهیدراتها و چربیها میتواند به كاهش وزن،كندی رشد در نوجوانان و یا خستگی منجر گردد.
  • كم خونی(آنمی): به علت سوء جذب آهن، فولیك اسید و ویتامین B12 میتواند به كم خونی فقر آهن و كم خونی مگالوبلاستیك منجر گردد. همچنین التهاب روده باریك ممكن است به از دست رفتن میكروسكوپی خون از روده كوچك بیانجامد.
  • پوكی استخوان: سوء جذب ویتامین D و كلسیم میتواند به پوكی استخوان، نرمی استخوان، كاهش تراكم استخوانها و انقباضات عضلانی (تتانی) بیانجامد.
  • كاهش جذب ویتامین K میتواند مكانیسم انعقاد خون را مختل كرده و به خونریزی منجر گردد.
  • بیماری سلیاك باعث افزایش تكثیر باكتریهای روده كوچك گردیده كه سوء جذب ریز مغذی ها را تشدید میكند.
  • كمبود ویتامینهای A,D,E.

گلوتن چیست؟

گلوتن پروتئینی است که در غذاهای ساخته شده از غلات نظیر گندم ، جو و چاودار وجود دارد. از آنجاییکه جو دوسر حاوی پروتئینی شبیه به گلوتن است توسط برخی افراد مبتلا به سلیاک قابل تحمل است و برای برخی دیگر قابل تحمل نیست.

چگونه حذف گلوتن در رژیم غذایی به بیماران مبتلا به سلیاک کمک می‌کند؟

هنگامیکه فرد مبتلا به سلیاک غذاهای حاوی گلوتن مصرف می کند سلولهای پوشاننده ی جدار روده ی کوچک در حضور این ماده ی غذایی دچار التهاب شده و در جذب مواد غذایی دچار اختلال می شوند هنگامیکه رژیم غذایی بدون گلوتن به درستی دنبال شود، روده ترمیم شده و توانایی جذب غذاها را باز می یابد. در شرایطی که فرد به بیماری سلیاک و دیابت همزمان مبتلا باشد، مدیریت بیماری دیابت به دلیل اختلال در مسئله جذب مواد غذایی مشکل تر می شود.

رژیم بدون گلوتن برای چه افرادی مفید است؟

افرادیکه به گندم یا گلوتن آلرژی دارند، نیز ممکن است از این نوع رژیم منتفع شوند بیماری سلیاک نوعی آلرژی محسوب نمی شود.

از چه غذاهایی باید در رژیم بدون گلوتن پرهیز  کرد؟

غذاهایی که به طورمعمول از خوردن آنها باید اجتناب شود، غذاهایی هستند که از آرد تهیه شده اند مانند نان، پاستا، غلات صبحانه، نان های شیرین صبحانه، پای، کیک و بیسکویت. البته  بسیاری از غذاهای از پیش آماده، حاوی گلوتن هستند از این ماده  بعنوان binding agentیا عامل اتصال دهنده در این مواد غذایی استفاده می شود که سبب می گردد تعداد گزینه های در دسترس را بشدت  کاهش دهد. طیف وسیعی از غذاهایی که ممکن است حاوی گلوتن باشند عبارتند از:

  • سوپ
  • سوسیس و گوشت های فرآوری شده
  • ادویه ی کاری
  • غذاهای آماده
  • بستنی
  • بسیاری از سس ها
  • حتی ویتامین ها نیز می توانند حاوی گلوتن باشند، بنابراین افرادیکه این رژیم غذایی را دنبال می کنند، باید  در مورد انتخاب غذاهایی که می خورند، دقت کنند. برای کمک به افراد مبتلا به سلیاک درانگستان قانونی وضع شده است که تولید کنندگان همه ی موادغذایی را ملزم به بیان وجود گلوتن یا عدم وجود آن  بر روی محصول خود می کند.

مواد غذایی حاوی گلوتن

ماکارونی ، نانهای معمولی ، نان باگت ،‌انواع کلوچه ، انواع کیک ، انواع بیسکویت ها ، سوسیس ، کالباس ، سوپ های آماده ، سس هایی که در رستوران تهیه می شوند و سبزی های پخته در رستوران ها ، کتلت ، شنیسل گوشت و مرغ ، کباب کوبیده رستورانی ، فرنی با آردهای حاوی گندم ، جو و چاودار ، سس سفید ، سس گوجه فرنگی ، نشاسته گندم ،  پیتزا ، رشته فرنگی ، شیر شکلات ، نسکافه قهوه ، گز ، سوهان ، انواع شیرینی هایی که حاوی آرد گندم هستند ؛ حلوا ، شکلات ، کمپوت ، آبنبات ، غذاهای کنسروی ، کشک ، سرکه سفید ، چیپس سیب زمینی ، مارگارین ، آجیل بو داده ، شکر قهوای .

مواد غذایی فاقد گلوتن

با وجود تمام محدودیت های غذایی که برای افراد مبتلا به سلیاک وجود دارد ، آن ها می توانند با مشورت متخصص تغذیه از غذاهای فاقد گلوتن استفاده کنند .

گروهی از مواد غذایی فاقد گلوتن عبارتند از :آرد ذرت, سیب زمینی, برنج,  بلال ، عدس ، لوبیا قرمز ، تخم مرغ ، پنیر کم چرب ، دسر های آماده شده با آرد ذرت ، میوه ،  بستنی خانگی  ، ماهی ، مرغ ، انواع گوشت پر چربی یا کم چربی به صورت کبابی ، سوپ های حاوی آرد برنج یا ذرت ، فرنی با آرد برنج ، شکر ، سیر ، موسیر ، پیاز ، سبزیجات ، ادویه ، سرکه سیب ، مربا ، عسل ، شیرینی های تولید شده از سیب زمینی ، آردبرنج ، شربت ، گردو ،  فندق ،  پسته ،  بادام ،  تخمه آفتابگردان ، لوبیای سویا ، روغن مایع و روغن بادام زمینی ،‌ چنانچه بهبودی حاصل شده ، از انواع حبوبات نیز می توانند استفاده کنند . یک رژیم غذایی فاقد گلوتن چگونه برمقدار قند خون تأثیر می گذارد؟

معمولاً افراد مبتلا به دیابت که از رژیم غذایی فاقد گلوتن استفاده می کنند تغییر زیادی را درمقدار قند خون خود تجربه نمی کنند.مقدار جذب مواد غذایی در فردی که از رژیم غذایی فاقد گلوتن تبعیت می کند در اندازه ی غذایی یکسان با فردی که رژیم غذایی حاوی گلوتن را مصرف می کند، مقداری بیشتر است. این یعنی مقدار انسولین مورد نیاز اندکی بالاتر است وهمچنین این به معنای کاهش خطر ابتلا به هیپوگلایسمی برای برخی افراد  است.

عوارض احتمالی رژیم غذایی حاوی گلوتن

کمبود مواد مغذی می تواند یک عارضه ی جانبی بالقوه در این رژیم باشد. با پزشک خود در مورد تجویز مکمل هایی که برای  شما لازم است یا محصولات فاقد گلوتنی که  بتوانند از این کمبود جلوگیری  کنند  مشورت نمایید. درحالیکه  کمبود مواد مغذی ممکن است با رژیم غذایی عاری ازگلوتن بوجود آید اما باید  به یاد داشته باشید که کمبود مواد مغذی برای بیمارانی که به بیماری سلیاک مبتلا هستند و از رژیم غذایی فاقد گلوتن پیروی نمی کنند، بدلیل کاهش جذب روده، ممکن است بسیار بیشتر باشد.

رعایت رژیم غذایی، تنها راه رهایی از بیماری

تنها راه رهایی از مشكل سلیاك ، رعایت یك رژیم غذایی بدون گلوتن است . ممكن است رعایت این نوع رژیم كمی دشوار باشد ، ولی به بهبودی پس از آن می ارزد . اولین گام اینست كه مواد غذایی حاوی گلوتن را به طور كامل از فهرست غذاهای خود حذف كنید . برای این كار می توانید از متخصص تغذیه كمك بگیرید . همیشه باید تركیبات نوشته شده روی مواد غذایی را نگاه كنید و در صورت مشكوك بودن به نوع مواد آن از مصرف جداً خودداری كنید .

منابع:

بیتوته، پزشکان بدون مرز، diabetestma.org، آشپزی آنلاین، celiac.persianblog.ir

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *